🚩वारी पंढरीची🚩

  🚩वारी पंढरीची🙏

देई मज प्रेम सर्वकाळ

गोड तुझे रूप गोड तुझे नाम ||

सदा माझे डोळा जडो तुझी मूर्ती

रखुमाई चा पती सोयरिया ||

गोड तुझे रूप...

विठू माऊली हाचि वर देई

संचारुनी येई हृदयी माझ्या ||

गोड तुझे रूप...

तुका म्हणे काही न मागे आणिक

तुझे पायी सुख सर्व आहे

गोड तुझे रूप...

पंढरपूर ची यात्रा ही महाराष्ट्रातील सर्वात मोठी यात्रा आहे.आषाढी म्हणजे आषाढी एकादशीला महाराष्ट्रातून निघालेली पायी यात्रा होय.  

संपूर्ण महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत असणार्या सावळ्या विठ्ठलाच्या आषाढी एकाद्शी दिवशी भरणार्या यात्रेसाठी देशातील विविध भागातून भाविक येतात. लाखोच्या घरात वारकर्यांची गर्दी भीमेच्य काठी जमा होते. मात्र या सोहळ्यासाठी चालत येणारा आळंदी ते पंढरपूर हा पायी वारी सोहळा हा अवर्णनीय आहे.१८ दिवस चालून आषाढी एकादशी दिवशी विठ्ठलाचे दर्शन घेण्यासाठी लगलेली उत्कंठा, देहभान हरपून वारीमध्ये चालणारे व नाचणारे वारकरी, विविध ठिकाणी होणारी रिंगणे, आणि दैनंदिन आयुष्यापासून काही दिवस दूरहोऊन दिंडीतून मिळणारे अध्यात्मिक समाधान, यातून जीवनाचे सार्थक सांगणारी वारी ही संकल्पना मानवी जीवाच्या उद्धारासाठी प्रेराणादाई आहे. पृथ्वीवरील मोठ्या संखेने एकत्र येऊन मानवी जीवाच्या कल्याणासाठी, आत्मिक उद्धारासाठी, समतेसाठी आणि परमेश्वरप्राप्तीसाठी वारीतून विठ्ठलाकडे साकडे घालणारी वारकरी परंपरा असून पंढरीची ही वारी म्हणजे पृथ्वीवरील एक अभूतपूर्व सोहळाच म्हणावा लागेल.

वारकरी संप्रदाय

 वारकरी संप्रदाय म्हणजे पंढरपुर येथील विठ्ठलाच्या वारीला जाणाऱ्या लोकांचा संप्रदाय. या संप्रदायाचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे आषाढी वारी. या वारीमध्ये अनेक जाति-धर्माचे लोक तसेच मराठा, महार , लिंगायत व इतर जातींचे भाविक भक्त सुद्धा जास्तीत जास्त संख्येने सहभागी होतात.वारी हा एक आनंद सोहळा असतो.वारी हा एक आनंद सोहळा असतो.

वारकरी संप्रदायात लहान मोठा हा भेद नाही. तसेच नामजपाने पुण्य मिळते हा भाव आहे. एकादशी आणि इतर पवित्र दिवशी नित्यनेमाने पंढरपूरला जाणे म्हणजेच वारी होय. जो नियमित वारी करतो तो वारकरी. वारकरी जो धर्म पाळतात त्याला वारकरी धर्म असे म्हणतात. वारकरी धर्मालाच भागवत धर्म म्हटले जाते. ’पंढरीचा वास, चंद्रभागेस्नान, आणिक दर्शन विठोबाचे’ या इच्छेपोटी वारकरी वारी चुकवत नाहीत, अशी भागवत संप्रदायाची धारणा आहे. त्यामुळेच आषाढी वारी ही प्रत्येक वारकरी महिलापुरुषांच्या मनात आदराचे आणि श्रद्धेचे स्थान बाळगून आहे असे मानले जाते.

वारीचा इतिहास

  तेराव्या शतकात ही परंपरा असल्याचे उल्लेख सापडतात. संतश्रेष्ठ ज्ञानदेवांच्या घराण्यात पंढरीच्या वारीची परंपरा होती.त्यांचे वडील वारीला जात असल्याचा उल्लेख आढळतो.ज्ञानदेवांनी भागवत धर्माची पताका खांद्यावर घेऊन सर्व जातीपातींच्या समाजाला एकत्रितपणे या सोहळ्यात सामील करून घेतले. हेच व्यापक स्वरूप जपत पुढे एकनाथ महाराज, तुकाराम महाराज, मल्लप्पा वासकर यांसारख्या संतांनी वारीची परंपरा चालवली.संत तुकाराम महाराज यांच्याही कुटुंबात वारीची परंपरा होती. संत साहित्याचे अभ्यासक डॉ. सदानंद मोरे म्हणतात- "पंढरपूरची वारी हा वारकरी संप्रदायाचा मुख्य आचारधर्म होय. वारी ही ज्ञानदेव पूर्वकालीन प्रथा आहे, किंबहुना वारकरी हे नावच वारीमुळे पडले आहे. वारीतून या संप्रदायाची सामाजिकता आणि समाजाभिमुखता स्पष्ट होते. वारीची परंपरा सर्व संतांनी जतन केली आहे."  ज्ञानदेवांच्या कर्तृत्वामुळे हा संप्रदाय जनमानसावर प्रभाव गाजवून महाराष्ट्रव्यापी झाला; परंतु संप्रदायाचा आद्य प्रवर्तक ठरतो भक्त पुंडलिकच. भक्त पुंडलिकापासून या संप्रदायाला  इतिहासाला आहे.

आषाढी एकादशीला पंढरपुरात वैष्णवांची मांदियाळी जमा होण्याची ७५० वर्षांची परंपरा आहे. वारकारी संप्रदायाचा पाया ज्यांनी रचला त्या कैवल्य साम्राज्य चक्रवर्ती ज्ञानेश्वर माउलीनी घालून दिलेल्या विचारांवर आणि शिकवणुकीवर आजपर्यंत शेकडो वर्षे ही वारकरी परंपरा महाराष्ट्रात चालत आली आहे. पंढरीची वारी ही अनादी काळापासून चालू आहे. परंतु ही वारी वैयक्तिक स्वरूपात असायची. या वारीला सांघिक रूप देण्याचे महत्वाचे कार्य हैबतबाबा यांनी केले. तिथून पुढे आजतागायत ही पंढरीची वारी उत्तरोत्तर वाढत आहे.पंढरीच्या वारी सोहळ्यात ज्ञानेश्वर महाराज यांचा आणि जगद्गुरू तुकाराम महाराज यांचा असे दोन पालाखी सोहळे असतात. ज्ञानेश्वर माउली पालखी सोहळ्यात सुमारे ५ ते ६ लाख वारकरी आणि हजारो दिंड्या सह्भगी होतात. तुकोबारायांच्या पालखी सोहळ्यात २ ते अडीच लाख वारकरी असतात. ज्ञानेश्वर माउली पालखी सोहळ्यात माउलींच्या रथामागे २७ दिंड्या तर रथामागे ३०० दिंड्या या नोंदानिधाराक आहेत. जगद्गुरू तुकाराम महाराज महाराज पालखी सोहळ्यात नोंदणीकृत ३५० दिंड्या आहेत. तर एकूण हजारोंच्या संखेने नोंदणी नसलेल्या छोट्या मोठ्या दिंड्या या पायी वारी सोहळ्यात माऊलींसोबत आणि तुकोबारायांसोबत चालत असतात.

एका दिंडीमधील वारकर्यांची संख्या ५० ते १ हजारांपर्यंत असते. शिवाय या वारी सोहळ्यात सकल संतांच्या पालख्याही सहभागी असतात. त्या दिंड्यांचे प्रमुख आपपापल्या दिंडीचे संचालन आणि नियोजन करतात. १८ दिवस चालणार्या या आषाढी वारी पालखी सोहळ्यात वारकरी आपले घर दार सोडून सहभागी होतात. शेतकरी, व्यापारी, नोकरदार, या सर्व वर्गातील भाविक या वारीत सहभागी होतात. या वारी सोहळ्यामधील धवलवस्त्राधरी वारकरी म्हणजे जणू शुद्धतेचे आणि सात्विकतेचे प्रतिक आहेत. पांढरा सदरा,धोतर,डोक्यावर टोपी, कपाळावर बुक्का, गळ्यांत तुळशीची माळ असा वारकर्यांचा पेहराव आहे. तर डोक्यावर तुळशीचे वृंदावन घेतलेल्या महिला वारकरीही या सोहळ्यात मोठ्या संखेने असतात.

या रे यारे लहान थोर | याती भलते नारी नर | किंवा सकळासि येथ आहे अधिकार | कालीयुगी उद्धार हरीच्या नामे |

या संत वचनानुसार वारी ही स्त्री- पुरुष, उच्च=नीच- गरीब -श्रीमंत यांसारख्या भेदांच्या पलीकडील असून समतेची शिकवण आणि अंगीकार करणारी ही वारी आहे.समस्त भाविक लौकिक जीवनातील ओळख विसरून फक्त वारकरी म्हणून वारीमध्ये सहभागी होतात. विठ्ठलाच्या दर्शनासाठी पायी चालणे, देहभान हरपून नाचणे,फुगड्या खेळणे, तसेच एकत्र भोजन, सायंकाळी भजन आणि कीर्तन यामधून मिळणारा निर्भेळ असा आनंद वारीमधून मिळत असतो.