औंढा नागनाथ

औंढा नागनाथ ज्योतिर्लिंग

औंढा नागनाथ मंदिर हे ऐकून बारा ज्योतिर्लिंगापैकी आठवे ज्योतिर्लिंग जगभरात प्रसिद्ध आहे. हे मंदिर मोठे आकर्षक आहे.

औंढा नागनाथ मंदिर हिंगोली 

भाविकांना या मंदिरावरील नक्षीकाम भुरळ घालते. येथे दर्शनासाठी येणारे भाविक हे फक्त महाराष्ट्रातील नसून जगभरातून अनेक राज्यातील भाविक येथे दर्शनासाठी येताता.  एकदा दर्शनासाठी आलेल्या भाविकांचे आपसूकच पुन्हा पुन्हा पावले या मंदिराकडे वळली वळतात. महत्वाचा असलेला क्षण म्हणजे महाशिवरात्री या दिवसाचे सोंदर्य पाहण्यासाठी भाविक अजिबात वेळ घालत नाहीत. मात्र, गेल्या तीन वर्षांपासून सुरू असलेल्या महाभयंकर कोरोना लाटेमुळे सर्वांचा आकर्षक आलेला महाशिवरात्री महोत्सव प्रशासनाने रद्द केला आहे. 

महाराष्ट्रातील हिंगोली जिल्हा मध्ये असणारे हे बारा ज्योतिर्लिंगापैकी एक ठिकाण आहे.  या मंदिराचा जीर्णोद्धार पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर यांनी केलेला आहे. औंढा नागनाथ या ज्योतिर्लिंगाच्या ठिकाणाला नागेश्वर असेदेखील म्हटले जाते.

औंढा नागनाथ मंदिर, येथील मंदिरातील शिव मूर्त्या या सर्व मानवनिर्मित आहेत, बारा ज्योतिर्लिंगे ही सर्व नैसर्गिकरीत्या पृथ्वीवर तयार झालेली आहेत.

त्यामुळे शैव धर्मात त्यांना विशेष महत्त्व आहे. औंढा नागनाथ मंदिराची बांधलेली निष्ठा भगवान शिव हे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एकाचे संरक्षक देखील आहे. धर्मराज युधिष्ठिर यांनी चौदा वर्षांच्या निर्वासित असताना ते मूळतः बांधले होते असे मानले जाते. हे ठिकाण पर्यटकांसाठी एक लोकप्रिय आकर्षण आहे.

औंढा नागनाथ मंदिर, येथील मंदिरातील शिव मूर्त्या या सर्व मानवनिर्मित आहेत, बारा ज्योतिर्लिंगे ही सर्व नैसर्गिकरीत्या पृथ्वीवर तयार झालेली आहेत.

औंढा नागनाथ मंदिराचे रथ

औंढा नागनाथ मंदिर हिंगोली 

औंढा नागनाथ मंदिर हे महाराष्ट्रातील हिंगोली जिल्ह्यात असलेले शिवाचे प्राचीन मंदिर आहे. हे ज्योतिर्लिंगांपैकी एक मानले जाते.

एकूण मंदिर परिसर ६०,००० चौरस फूट क्षेत्रफळात पसरलेला आहे, मंदिराची उंची ६० फूट आहे आणि ७२०० चौरस फूट क्षेत्रफळ व्यापते. धार्मिक महत्त्वाव्यतिरिक्त इतरही अनेक गोष्टी आहेत. मंदिरात असलेले अविश्वसनीय सुंदर नक्षीकाम पाहण्यासारखे आहे. मंदिर सध्या ज्या वास्तूपासून बनवले आहे ते हेमाडपंती स्थापत्य शैली आहे. विजयादशमी आणि महाशिवरात्रीच्या पवित्र प्रसंगी या ठिकाणी मोठ्या संख्येने भाविक दर्शनासाठी येतात.

विसोबा खेचरा, नामदेव आणि ज्ञानेश्वर यांसारख्या संतांच्या जीवनाशी हे मंदिर खूप जवळचे आहे. नामदेव ज्ञानेश्वर मंदिरात गेले जेथे त्यांना योग्य गुरू शोधण्यासाठी औंढा नागनाथ मंदिरात जाण्याची सूचना देण्यात आली. तेथे मंदिरात त्यांना विसोबा खेचरा हे शिवलिंगावर पाय विसावलेले दिसले, ते पाहून नामदेवांनी विसोबाची निंदा केली आणि त्यांना सांगितले की त्यांनी भगवान शंकराचा अपमान केला आहे. मग विसोबांनी त्याला पाय दुसरीकडे ठेवायला सांगितले आणि जिथे विसोबाचे पाय ठेवले तिथे एक लिंग आले. अशा प्रकारे त्यांनी आपल्या योगशक्तीच्या मदतीने संपूर्ण मंदिर शिवलिंगाने भरून टाकले. त्यांनी नामदेवांना भगवंताच्या सर्वव्यापीतेबद्दलही शिकवले.

कथा

आणखी एक प्रसिद्ध कथा या मंदिराशी संबंधित आहे. एकदा नामदेव आपल्या गुरूंसोबत मंदिरासमोर भजने गात असताना मंदिराच्या पुजाऱ्याने त्यांना नेहमीच्या पूजेमध्ये अडथळा आणत असल्याने गाणे बंद करण्यास सांगितले. तो खालच्या जातीचा असून मंदिरात प्रवेश करू दिला जात नाही, असे सांगून पुजाऱ्याने नामदेवांचा अपमान केला. यानंतर नामदेव मंदिराच्या मागील बाजूस गेले आणि पुन्हा भजने म्हणू लागले. देवालाही भक्ताच्या दर्शनात राहायचे असल्याने आणि भजने ऐकायची इच्छा असल्याने, तो संपूर्ण वेळ फिरत होता, म्हणूनच मंदिराच्या मागील बाजूस नंदी नेहमी दिसतो.

दरवर्षी माघ महिन्यात या मंदिराजवळ जत्रा भरते ज्याला अनेक भाविक आणि भाविक भेट देतात. ही जत्रा फाल्गुन महिन्याच्या सुरुवातीपर्यंत चालते. त्याशिवाय विविध प्रकारच्या पूजा आणि प्रसंगी मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात.

शीख धर्माचे संस्थापक म्हणून ओळखले जाणारे गुरु नानक यांनी या भागात प्रवास केला तेव्हा त्यांनी मंदिराला भेट दिली आणि नामदेव, नरसी बामणी यांचे जन्मस्थान देखील पाहिले.

मंदिराचा इतिहास

भारतातील महाराष्ट्रातील हिंगोली जिल्ह्यातील औंढा नागनाथ येथे असलेले हे मंदिर भारतात सध्या असलेल्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी आठवे ज्योतिर्लिंग असल्याचे म्हटले जाते. हे भारतातील तीर्थक्षेत्रांपैकी एक महत्त्वाचे स्थान मानले जाते. हे मंदिर १३ व्या शतकातील सेउना किंवा यादव राजवंशाने बांधले असल्याचे मानले जाते. असेही म्हटले जाते की पहिले मंदिर महाभारताच्या काळातील आहे जे युधिष्ठिराने बांधले होते जे पांडवांपैकी जेष्ठ होते. हस्तिनापूरमधून सर्व ५ पांडवांना १४ वर्षांसाठी वनवासात पाठवण्यात आले तेव्हा त्यांनी हे मंदिर बांधले. औरंगजेबाने या मंदिरावर हल्ला करण्यापूर्वी ही सात मजली इमारत असल्याचे सांगितले जात होते.

तेथे पोहोचणे

मंदिरापर्यंत पोहोचणे अवघड काम नाही कारण हिंगोलीला बस आणि ट्रेनने जाता येते. पुणे, औरंगाबाद, मुंबई आणि नागपूर येथून अनेक बसेस उपलब्ध आहेत.

जवळच्या रेल्वे स्टेशनचे नाव परभणी आहे जे मंदिरापासून फक्त ५० किमी अंतरावर आहे. नांदेड, जे सर्वात जवळचे विमानतळ आहे आणि मंदिरापासून ५४ किमी अंतरावर आहे.

भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ

एकादशी, विजयादशमी आणि महाशिवरात्रीच्या प्रसंगी मंदिराला भेट देण्याचा सर्वोत्तम काळ असतो जेव्हा मोठ्या संख्येने भक्त या यात्रेला भेट देण्यासाठी येतात. त्याशिवाय, सकाळ आणि संध्याकाळच्या आरतीच्या वेळी शांतता आणि आध्यात्मिक अनुभूती मिळू शकते.